Metin Alpaslan  – Umran Dergisi/Ocak 2026-377. Sayı

Türkiye’nin yaşadığı toplumsal dönüşüm sürecinin en belirgin yansımaları nüfus dinamiklerinde ve aile yapısında gözlemleniyor. Özellikle doğurganlık oranlarının düşmesi ve yaşlanma eğilimi yalnızca demografik göstergeler açısından değil, aynı zamanda sosyal, kültürel ve iktisadi boyutlarıyla da ülkenin geleceğini şekillendiren kritik bir olgu hâline gelmiştir. Öyle ki hâlihazırda bu mesele, şu an üzerinde durulması elzem en önemli sosyolojik ve iktisadi meselelerdendir.

Demografik açıdan bir nüfusun kendini yenileyebilmesi için gereken toplam doğurganlık hızı 2,1 kabul edilir. Türkiye bu eşiğin altına ilk kez 2017 yılında inmiştir ve düşüş ivmesi hızlanarak sürmektedir.

Uzmanlar, bu eğilimin devam etmesi hâlinde Türkiye’nin, AB ortalamasının da altına düşebileceği uyarısında bulunmaktadır. Ülkedeki doğurganlık hızı oranının 1,48’e (2024 verisi) düşmesiyle “yüksek alarm” seviyesine gelinmiştir. 1990’lı yıllarda 20 yaşındaki genç gibi olan ülkemiz geçen yıl itibarıyla artık “çok yaşlı ülkeler” sınıfındadır. 2000’lerin başında nüfusun ortalama yaşı 24,8 iken 2024’te bu oran 34,4’e yükselmiştir. Doğurganlıktaki düşüş sürerse, TÜİK verilerine göre, gelecek on yıl içinde ortanca yaşın 40’a yaklaşacağı, kırk yılda ise ortanca yaşımızın 45’in üzerine çıkabileceği tahmin edilmektedir.

Hiç şüphesiz 45 yaşındaki bir ülkenin enerjisiyle, 20-25’li yaşlardaki ülkenin enerjisi bir olmayacaktır. Vaziyetin böyle olması yüzünden önümüzdeki çeyrek asırda yaşlı nüfus oranının yüzde 25’in üzerine çıkabileceği öngörülmektedir. Son veriler durumun vahametini gözler önüne seriyor. Rakamlar, ülke nüfusunun artık kendini yenileyemediğini ve matematiksel açıdan geri dönülemez bir hızla yaşlanma sürecine girdiğinin işaretidir. Kritik eşiğin altına düşen Türkiye, bu dönüşüme Avrupa ülkelerine kıyasla çok daha kısa bir sürede maruz kalmaktadır. Avrupa’nın bu süreci 50-100 yıla yaymasına karşın, ülkemiz bunu sadece 10-15 yıl gibi çok kısa bir sürede, çok daha sert bir şekilde yaşamaktadır.

Kendini İslâm’a değil de Batı kültürüne teslim eden ülkemizde 1960’lardan itibaren aile planlaması adı altında nüfusu azaltıcı politikalar uygulandı, tek ya da iki çocuklu aile ideal gösterildi. Nüfusu düşürmek için basın öncülüğünde kampanyalar başlatıldı. Bu kampanyaya yurt dışından vakıflar ve dernekler vasıtasıyla destekler verildi. Nihayet 1965 yılında Nüfus Planlaması Kanunu çıkartılarak Türkiye’nin nüfusunu azaltmak için mümkün her yol kullanıldı. Bir zamanlar geniş ailelerin bulunduğu ülkemizde, günümüzde neredeyse üç haneden ikisinde 0-17 yaş arasında hiç çocuk yoktur. Ortalama hane büyüklüğümüz 3,11’e gerilerken tek kişilik hanelerin payı yüzde 20’ye çıkmıştır. Hanelerin yüzde 57’sinde artık çocuk yok. Şayet bu şekilde devam edersek, TÜİK projeksiyonlarına göre, önümüzdeki 5 yılda ilkokul çağındaki çocuk sayısı 900 bin azalacaktır.[1]

Uzun yıllar Avrupa’nın en genç nüfusu olmakla övünen Türkiye, tarihsel bir kırılma noktasındadır. Sessiz tehlike diye adlandıracağımız bu yeni dönem, sadece istatistiki bir veri değişimi değil, aynı zamanda bir sosyolojik depremin habercisidir. TÜİK verilerinin doğurganlık hızının 1,48 seviyelerine gerilediğini göstermesi “genç ülke” efsanesinin sonuna gelindiğini ilan etmiştir. Artık karşımızda, hızla yaşlanan, aile yapısı küçülen ve geleceğin iş gücü piyasası için alarm veren bir ülke tablosu var. Verilerin ortaya koyduğu, sadece demografik bir düşüşü değil, Türk aile yapısındaki kapsamlı dönüşümü ve geleceğin iktisadi risklerini içermektedir. Ülkemizin içinden geçtiği bu demografik krizin sebeplerini, değişen aile dinamiklerini ve bu sancılı geçişin geleceğimize etkilerini mercek altına almak iktiza eder.

Türkiye’yi Bekleyen Demografik Kış

Konuyu sadece istatistiki bir kriz şeklinde değil, sosyolojik açıdan da ele almak gerekiyor. Sayıların düşüşüyle beraber asıl sorun bizi gelecekte sancılı bir hayatın beklemesidir. Bu, yalnızca nüfusun niceliksel yapısını değil, aynı zamanda toplumsal ilişkileri ve aile dinamiklerini de dönüştürmektedir. Geleneksel geniş aileden çekirdek aileye geçiş, evlilik yaşının yükselmesi, çocuk sayısının azalması ve yeni aile modellerinin ortaya çıkışı, toplumun kültürel ve sosyal yapısını derinden etkilemektedir.

Demografik dönüşüm, aile yapısını sarsarken, nüfusun yaşlanması, çalışacak insan sayısının azalması ile iş gücü açığı ve sosyal güvenlik sistemine yönelik baskılar gibi yeni sorun alanlarını da beraberinde getirmektedir. Fabrikalarda, tarlalarda ve ofislerde çalışacak genç bulamama riski barındırmaktadır. Bugün Türkiye, kendi fındığını, pamuğunu, çayını toplayacak insan gücünden maalesef mahrum durumdadır. Dolayısıyla gelecek çok iyi görünmüyor. Türkiye, uzun yıllar nüfus artış hızını bir kalkınma motoru gördü. Kalabalık sofralar, sokakları dolduran çocuklar ve sürekli genişleyen iş gücü havuzu, demografik fırsat penceresi şeklinde adlandırılıyordu. Ancak son veriler, bu pencerenin hızla kapandığını ve ülkemizin âdeta demografik kara kışa girdiğini gösteriyor. 1960’larda kadın başına ortalama 6 çocuk düşerken, günümüzde bu oran 2’nin altına gerilemiştir. Türkiye artık “genç nüfuslu” değil, “hızla yaşlanan” statüsüne geçiş aşamasındadır.

Doğurganlık oranlarının düşüşü ve aile yapısındaki dönüşüm, ülkenin demografik geleceğini doğrudan etkilemektedir. TÜİK’in (2023-2100) nüfus projeksiyonu Türkiye’nin nüfusunun beklenenden çok daha erken azalmaya başlayacağını gösteriyor. Projeksiyonlara göre ülke nüfusu 2040’lı yılların ortasında veya 2050 başında 93,8 milyon ile tarihî zirvesini görecek ve ardından duraklama/gerileme dönemine girecek. Nüfusun 4’te 1’i yaşlı (65 yaş üstü) kategorisinde olacak. 2000’li yılların başında yüzde 5,7 olan yaşlı nüfus 2019 yılında yüzde 9,1, 2024’te yüzde 10,6’ya çıkmış olup, gelecek 20 yıl içerisinde yüzde 20’nin üzerine çıkacağı tahmin edilmektedir. Genç nüfusun toplam nüfusa oranı 2000 yılında yüzde 20,5 iken, bu oran 2024 itibarıyla yüzde 14,9’a gerilemiştir. Mevcut eğilimler sürerse gelecek 20 yıl içinde toplumdaki genç nüfus oranı yüzde 10 seviyesine kadar gerileyecektir. Bu gidişle her 4 kişiden 1’i emekli olacak, çalışan nüfusun, artan emekliye ve yaşlı nüfusa sağlık ve sosyal güvence sağlamakta zorlanacağı bir dönem başlayacaktır.

Mevcut gidişat Türkiye’nin yakın gelecekte yaşlanan bir toplum hâline geleceğini göstermektedir. Bu durum, iktisadi büyüme, sosyal güvenlik ve toplumsal sürdürülebilirlik açısından kritik sonuçlar doğuracaktır. Azalan çalışan sayısı, artan emekli sayısını finanse edemeyecektir. Bakıma muhtaç yaşlanan nüfusa kim bakacak?, sorusu önümüzde durmaktadır. TÜİK projeksiyonlarına göre ülkemiz, 2050 yılına kadar nüfusunu artıracak olsa da bu ‘yaşlı bir artış’ın ötesine geçemeyecek. 2100 yılına gelindiğinde 85 milyonluk nüfusun 77 milyonun altına düşmesi bekleniyor. Yaşlı nüfus oranının yüzde 10’u geçmesi, nüfusun “çok yaşlı” kategorisine girdiğinin ispatıdır, bu ise önümüzdeki yüzyılın en büyük beka meselesidir.

TÜİK 2023-2100 Nüfus Projeksiyonları ve Değişim Seyri

Modernleşme ve Beton Bloklar Arasında Sıkışan Ebeveynlik

Doğurganlık oranının düşüşüyle yaşanan bu demografik dönüşüme etki eden sosyoekonomik ve sosyokültürel dinamikler, toplumun uçuruma doğru yuvarlandığını gösteriyor. Türkiye’deki doğurganlık hızının düşüşünü tek bir sebebe indirgeyerek açıklamak hatalıdır. Yaşananlar iktisadi zorunluluklar ve sosyolojik hareketliliğin karmaşık bir bileşkesidir. İktisadi belirsizlikler ve gelecek kaygısı aile kurma cesaretini kırmaktadır.

Eskiden tarım toplumunda çocuk iş gücü, ailenin gelecekteki sigortasıydı. Kentleşen Türkiye’de ise çocuk, hayat pahalılığı, yüksek eğitim masrafları, konut sorunu ve genel hayat pahalılığı ile hanenin en büyük gider kalemi hâline geldi. Artan enflasyon, eğitim masrafları ve barınma krizi, genç çiftleri ya hiç çocuk yapmama ya da tek çocukla yetinme davranışına itmektedir. Genç yetişkinler, iktisadi bağımsızlıklarını kazanmadan ve kariyerlerinde belli bir noktaya gelmeden anne-baba olmayı ertelemektedir. Kadınlarda ilk evlenme yaşının 26, erkeklerde 28’in üzerine çıkmasıyla evlilikler ve doğurganlık giderek daha ileri yaşlara kaymaktadır. Bu durum, çocuk sayısının azalmasının temel dinamiğidir. Şehirleşme ve modernleşme ile birlikte ebeveynler artık çok çocuk değil, iyi eğitimli az çocuk anlayışına odaklanmaktadır.

Kadınların eğitim seviyesinin yükselmesi, kariyere odaklanma ve iş hayatına katılması, iş-hayat dengesinin kurulamaması, evlilik ve ilk doğum yaşını 30’lara taşımış, çok çocuk sahibi olma ihtimalini azaltmıştır. Bireyselleşme ve özgürlük arayışları, geç evlilikler ve çocuğa bakış açısının değişmesi gibi unsurlar çocuk sahibi olma kararlarını doğrudan etkilemiş, doğum aralıklarını uzatmıştır. Kadınları “kariyer” ile “annelik” arasında acımasız bir tercihe zorlamıştır. Artık büyükanne ve büyükbabanın desteğinden yoksun, beton bloklar arasında yalnızlaşan ebeveynler için çocuk büyütmek, maddi olduğu kadar ağır bir psikolojik ve fiziksel yük hâline gelmiştir.

Türkiye’de doğurganlık oranlarının düşüşü, sadece çocuk sayısını değil, aile kurumunun biçimini ve aile pratiklerini de değiştirmektedir. Geleneksel açıdan geniş aile modeli, yani birden fazla kuşağın aynı çatı altında yaşadığı yapı, uzun yıllar boyunca toplumun temelini oluşturmuştur. Ancak modernleşme, şehirleşme ve bireyselleşme süreçleriyle birlikte çekirdek aile modeli giderek baskın hâle gelmiştir. Daha az çocuk, daha küçük evler, kalabalık sofralardan küçülen sofralara doğru yalnızlaşan toplumda aile de kalabalıktan bireysele doğru değişmektedir. Hane halkı büyüklüğü hızla azalırken, artan yalnız yaşayanlar ve çocuksuz çiftler grubu toplumun yeni gerçeği hâline geliyor. Büyük ebeveynlerin torun büyüttüğü geniş aileden metropollerde yalnız yaşayan bireylere veya çocuksuz çiftlere geçiş yaşanmaktadır. Kuşaklar arası dayanışma azalmakta, bireyselleşme öne çıkmaktadır.

Ayrıca, hiç evlenmeme oranlarının yükselmesi ve boşanmaların artışı, tek ebeveynli ailelerin sayısını çoğaltmış, tek kişilik hane oranı yüzde 20’ye ulaşmıştır. Bu değişimler, Türkiye’de aile kurumunun geleceğini yeniden şekillendirmekte ve toplumsal yapının temel taşlarından biri konumundaki aileyi farklı bir boyuta taşımaktadır. Aile yapısında meydana gelen sarsıntıya baktığımızda gelecekte bizi iyi şeylerin beklemediğini görmekteyiz.

Demografik Değişimin Neticeleri

“Bir çocuk büyütmek için bir köy gerekir.” der bir Afrika atasözü. Bu, ebeveynlerin, çocuklarının büyüyüp gelişmesi için ne kadar çok desteğe ve yardıma ihtiyaç duyduklarını oldukça naif bir şekilde anlatıyor. Gerçekten de eskiden bir çocuğu bir köy/mahalle büyütürdü. Şimdi çocuğu komşuya bırakıp yarım saat bir yere gidilemiyor. Önceden çocuklar sokağa çıkıp oynarken kimse akşama kadar “Ne oldu?” diye bakmıyordu. Günümüzde ise sitenin içinden başını çıkaramıyor. Biz maalesef evlerimizde yalnız çocuklar büyütüyoruz. Hâlbuki bir çocuğun yetişmesinde sosyal çevrenin önemi çok büyüktür. Modernleşme ile birlikte geniş aileden çekirdek aileye geçiş, çocuğu büyüten köyü ortadan kaldırmış, büyük şehirlerde geçerliliğini yitirmiştir.

Bir zamanlar çocuğu büyüten köy konumundaki geniş aileler ve mahalleler, yerini şehirsiz şehirleşmenin yalnızlaştıran apartman dairelerine bıraktı. Evvelden ailenin bereketi olarak görülen çok çocuklu yapı, modern kent yaşamının getirdiği iktisadi rasyonalite ve zaman baskısı altında sürdürülemez bir modele dönüştü. Artık ebeveynler, çocuklarına daha çok kardeş değil, daha iyi bir eğitim ve gelecek sunabilmek adına sayıyı azaltma yoluna gidiyor. Aileyi kuşatan tehditler, her geçen gün daha da artıyor. Bireyselleşme, yalnızlaşma, tüketim kültürü ve sanal bağımlılıklar aile bağlarını ve demografik yapımızı sessizce aşındırıyor.

Dijital mecralarda yayılan şiddet, istismar, siber zorbalık, insan fıtratına yönelik sapkınlıklar ve cinsiyetsizleştirme gibi projeler yapımızı derinden sarsıyor, aidiyet ve kimlik zemininde kırılmalara yol açıyor. Müstehcenlik, kimlik karmaşası, mahremiyet kaybı, yalnızlık, ekran bağımlılığı toplumsal bir kırılma hattı oluşturuyor. Toplumda, müşterek değerlerin aşınması, aile içi bağların zayıflaması, kuşaklar arası iletişimin kopması, güven duygusunun erimesi şeklinde karşımıza çıkıyor. Bu durum, Türkiye’nin geleneksel aile dokusunun çözüldüğünü, iktisadi şartlara ve modernitenin bireyselleştirici etkisine adapte olarak yeniden şekillendiğini gösteriyor.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş bu soğuk gerçeği şöyle ifade etmektedir: “Tarım devrimi, aileyi dönüştürdü. Sanayi devrimi, işi ve evi birbirinden ayırdı. Şimdi ise yeni bir kırılma noktasındayız; dijital devrim. Bu devrim diğerlerinden farklı çünkü etkisi derin ve güçlü. Bugün aileyi konuşurken teknolojinin ördüğü yeni zihinsel iklimi de anlamak zorundayız, çünkü ekran artık hepimiz için bir zaman, mekân, kültür üreticisi. Dijital dünyanın yerlileri olan çocuklarımız, artık oyunu mahallede değil, algoritmaların yönettiği bir akışta deneyimliyor. Çocuklarımız siber zorbalıktan yanlış içeriklere, çevrim içi istismardan dijital bağımlılığa kadar pek çok riskle karşı karşıya kalıyor. Ekran süresi arttıkça aile içi iletişim azalıyor, ortak zaman kavramı zayıflıyor.”[2]

Doğurganlık oranlarının düşmesi ve aile yapısındaki değişim, Türkiye’nin sosyal ve iktisadi yapısını doğrudan etkilemektedir. Bu dönüşüm, yalnızca nüfusun niceliksel yapısını değil, aynı zamanda toplumsal ilişkileri, iş gücü piyasasını ve devlet politikalarını da yeniden şekillendirmektedir. Ülkenin demografik krizindeki en büyük sancı, bu sürecin Avrupa’ya kıyasla çok daha hızlı ve hazırlıksız gerçekleşmesidir. Avrupa nüfusu yaşlanmaya başladığında kişi başına düşen millî gelir seviyesinde belirli bir refaha ulaşmıştı. Başka bir ifadeyle yaşlı nüfuslarına bakacak iktisadi refaha ulaştıktan sonra yaşlandılar. Orta gelir tuzağına yakalanan Türkiye ise hazırlıksız yakalandığından zenginleşmeden yaşlanma riskiyle karşı karşıyadır.

Nüfus piramidinde tabanın daralması ve tavanın genişlemesi, sosyal güvenlik sistemi üzerine ciddi yükler getirmektedir. Emeklilik sisteminde sürdürülebilirlik sorunu ortaya çıkmakta, devletin sosyal harcamaları artmaktadır. Çalışan nüfusun emeklileri finanse ettiği sistemde, yakın gelecekte bilfiil çalışan sayısı azalırken, emekli maaşı, sağlık ve bakım hizmeti talep eden yaşlı nüfus katlanarak artacaktır. Bu durum ya vergilerin dayanılmaz seviyelere çıkmasına ya da emeklilik yaşının ve şartlarının daha da zorlaşmasına yol açacaktır. Dahası, genç nüfusun azalması nedeniyle iş gücü piyasasında yaşanacak daralma, Türkiye’nin iktisadi büyüme potansiyelini ve üretim kapasitesini tehdit etmektedir. Genç ve dinamik iş gücü avantajını kaybeden ülkemiz, sanayi ve hizmet sektöründe çalışacak insan kaynağını bulmakta zorlanacaktır. Demografik kış, sadece nüfusun değil, ekonominin de dinamizmini dondurma tehdidi taşımaktadır.

O hâlde dünyanın hayhuyuna aldırmadan sormalıyız: Bu gidişatı durdurmak için ne yapmalıyız? Her alanda aileyi merkeze alan, çocuk sahibi olmayı destekleyen, ekonomik, kültürel ve sosyal politikalar geliştiren bir sisteme ihtiyaç vardır. Bu sistem, konut politikalarından çalışma hayatına, dijitalleşmeden medya içeriklerine, eğitimden sosyal hayata kadar her alanda bir yapı oluşturulmasını gerekli kılmaktadır.

Aile Bağları Sağlam Bir Toplumun İnşası

Aile, bir milletin kökü, var oluş sebebi, kültürünün taşıyıcısı ve medeniyetinin temelidir. Aileyi korumak ve güçlendirmek, tarihe, kültüre ve geleceğe karşı millî bir sorumluluktur. Bu toprakların en köklü ve en canlı değeri olan aile, milletin özü, devletin diriliğidir. Ailesi güçlü milletler, en zorlu dönemlerden bile güçlenerek çıkar. Aileyi korumak, çocuklarımızı, geleceğimizi ve yarının Türkiye’sini korumak demektir. Bir milletin hafızası, kalesi, mayası hüviyetindeki aile çözülürse toplum çözülür. Aileyi ve dinamik nüfusu korumak yalnızca sosyal bir hizmet meselesi değil, aynı zamanda iktisadi ve kültürel dayanıklılık temelli stratejik bir öncelik ve millî bir beka meselesidir. Aile yapısını koruyan ve nüfusunu sürdürülebilir kılabilen ülkelerin geleceği olacaktır.

Azalan doğurganlık, değişen aile tablosu karamsar bir son değil, yönetilmesi gereken yeni bir gerçekliktir. Sadece üç çocuk söylemleriyle bu trendi tersine çevirmek mümkün değildir. Mugalataya yani hak ve delillere dayanmayan bir münakaşaya dalmadan varlığımızın teminatı aileyi her türlü tehdide karşı korumak için aile kurumunu güçlendiren, değerleri ve dayanışmayı yeniden canlandıran topyekûn bir seferberliğe ihtiyaç vardır. Nitelikli bir nüfus artışı için aileyi koruyup onu sağlıklı, güçlü bir geleceğe güvenle taşıyan stratejiler geliştirmeye, yeni yapısal düzenlemelere muhtacız. Modern dünyada aile kurumunu tehdit eden sosyokültürel riskleri ve dijital tehditleri analiz etmek ve uygulanabilir politika ve çözümler üretmek iktiza eder.

Genç nesli dijital çağın risklerinden uzak tutacak, onları ahlak ve irfanla buluşturacak, kendi kültürel değerlerimizden beslenen aile iklimini oluşturacak esaslı bir dönüşüm lazımdır. Dijital dünya, ahlak ve aile ilişkilerini destekleyen bir zeminde şekillenmelidir. Gündüz kuşağı programlarında her gün sahnelenen rezaletlere, o kanallardaki ifsat edici içeriklere emr-i bil maruf ve nehy-i anil münker emri istikametinde mani olunmalıdır. Aileyi güçlendiren, kültürel dokumuzu koruyan ve toplumsal dayanışmayı canlandıran politikalar geliştirilmelidir. Zamanın hızlandığı hız ve haz eksenli bu çağda ailedeki krizleri doğru okumak, geleceğe dair politikaları şekillendirmek için büyük önem taşımaktadır.

Türkiye’nin demografik dönüşümü, basit bir matematiksel denklem değil, nesillerin tercihlerinin, iktisadi baskıların ve modernleşmenin birleşimiyle yazılan karmaşık bir geleceğin hikâyesidir. Bu sancılı geçiş sürecinden çıkış yolu, sadece doğum teşvikleriyle sağlanamaz.  Kapsayıcı, sürdürülebilir ve yapısal reformlarla sonuç alınır. Devletin, iş dünyasının ve sivil toplumun müşterek hedefi, çocuk sahibi olmayı bir maliyet unsuru görmekten çıkarıp, tüm toplumu güçlendiren bir sosyal değer şeklinde yeniden konumlandırmak olmalıdır.

Nüfusun sayısını arttırmak için hem doğurganlığı destekleyen politikalar hem de onu nitelikli kılacak eğitim, sağlık ve istihdam yatırımları yapmak şarttır. Türkiye’nin bu demografik fırtınadan en az hasarla çıkabilmesi için nüfusun niceliği kadar niteliğine de odaklanmak, sosyokültürel dokuyu güçlendirmek gerekmektedir. Çocuklar için âdeta bir hapishane konumundaki ev kültürü değişmeli, konut mimarisi yeniden ele alınmalıdır. Aileyi ayakta tutan, kültürel kökler, ahlaki bağlar ve ortak değerlerdir. Aile kurumunu tehdit eden her türlü sosyal ve kültürel olumsuzluğa karşı eğitim sistemi, kültürel değerleri taşıyan, yaşatan ve kuşaklar arası bağları güçlendiren bir yapıda olmalıdır.

Genç nüfus efsanesi sona eren ve giderek yaşlanan ülkemizde geleceğin yükünü daha az, daha yaşlı omuzların taşımak zorunda kalmaması için beşeri sermayeyi güçlendirecek yeni bir hikâye yazma zamanıdır. Türkiye’nin demografik geleceği, doğurganlık oranlarının dengelenmesi, aile kurumunun güçlendirilmesi ve sosyal politikaların nüfusun ihtiyaçlarına uyum sağlamasıyla şekillenecektir. Unutmayalım bu dönüşümün doğru yönetilmesi, ülkenin hem iktisadi hem de toplumsal sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşımaktadır.

[1] https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bakan-goktas-dogurganlik-oranlarindaki-dusus-ve-nufusun-yaslanma-egilimi-demografik-riskleri-buyutuyor/3752395

[2] https://www.aa.com.tr/tr/gundem/aile-ve-sosyal-hizmetler-bakani-goktas-aile-dostu-ekosistemi-her-gecen-gun-guclendirecegiz/3757432